O άγνωστος Λάκωνας ζωγράφος που αποτύπωσε τον Αγώνα σε παραγγελία του Μακρυγιάννη


Η μεγάλη επέτειος των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση πέρασε χωρίς να γίνει κάτι που να νιώσει το ευρύ κοινό ότι εμπλουτίζεται η εικόνα που έχει για τον αγώνα της Ανεξαρτησίας. Ο Λάκωνας παθιασμένος συλλέκτης Μίμης Β. Χριστοφιλάκης, ακολουθώντας τη δική του γραμμή, μοιράστηκε καθ’ όλη τη διάρκεια της περσινής χρονιάς ενδιαφέροντα στοιχεία της συλλογής του που είχαν να κάνουν με τον Εθνικό Αγώνα του 1821 εστιάζοντας βεβαίως κυρίως στην Λακωνία. Με αυτή την ανάρτησή του με βοήθησε να εντοπίσω ένα σημαντικό Λάκωνα λαϊκό καλλιτέχνη και το μοιράζομαι σήμερα ….. όχι απλά για να «μαθαίνουμε» αλλά και γιατί σε καλλιτεχνικό επίπεδο είναι πολύ ενδιαφέρουσες οι αλήθειες που κρύβονται πίσω από τις λέξεις.


Ρώμη, 1909. Σε ένα κατάλογο δημοπρασίας βιβλίων του οίκου «Λουτζέττι» υπήρχε και ένα δημοπρατούμενο κομμάτι με αριθμό 152 στο οποίο υπήρχε η εξής σημείωση «Ελληνική Παλιγγενεσία – 24 άτεχναι υδατογραφίαι εις χαρτόνια σχήματος 64 Χ 50 εκ. Εζωγραφίσθησαν κατά τα έτη 1836-1839 από ένα Έλληνα Συνταγματάρχη που έλαβε μέρος στον αγώνα της ανεξαρτησίας».

Ο άνθρωπος που πλειοδότησε και τα αγόρασε ήταν ο γνωστός λόγιος, διπλωμάτης και συλλέκτης βιβλίων Ιωάννης Γεννάδιος. Οι υδατογραφίες αυτές βεβαίως δεν είναι καθόλου άτεχνες – όπως τις χαρακτήρισε ο απληροφόρητος συντάκτης του καταλόγου – ούτε τις ζωγράφισε κάποιος συνταγματάρχης, αλλά ένας λαϊκός ζωγράφος και αγωνιστής του 1821 από την Βορδόνια της Λακωνίας, ο Παναγιώτης Ζωγράφος, σε παραγγελία και υπό την καθοδήγηση του στρατηγού Μακρυγιάννη.

Ειδικότερα, στα «Απομνημονεύματα» του ο Μακρυγιάννης γράφει: ….. «πήρα ένα ζωγράφο Φράγκο και τον είχα να μου φτιάξη σε εικονογραφίες αυτούς τους πολέμους. Δεν γνώριζα την γλώσσα του. Έφτιαξε δυο τρεις, δεν ήταν καλές. Τον πλέρωσα κι έφυγε. Αφού τον έδιωξα, έστειλα και έφεραν από την Σπάρτη, ένα αγωνιστή Παναγιώτη Ζωγράφο και μιλήσαμεν και συμφωνήσαμεν το κάθε κάδρον την τιμήν κι έστειλε κι ήφερε και τα δυο παιδιά του [ήταν βοηθοί του] και τους είχα εις το σπίτι μου όταν εργάζονταν. Κι αυτό άρχισε από τα 1836 και τελείωσε το 1839 [αυτό είναι και το μόνο στοιχείο που αναφέρει σωστά ο κατάλογος].

Έπαιρνα τον ζωγράφο και βγαίναμε εις τους λόγγους και τόλεγα. Έτζι είναι εκείνη  η θέση, έτζι εκείνη… έτζι έγινε αυτός ο πόλεμος……» Αφού τελείωσε ο Παναγιώτης Ζωγράφος τα 24 κάδρα, έκανε άλλες τρεις ακόμα παρόμοιες σειρές με την βοήθεια των γιών του. Την πρώτη σειρά ο Μακρυγιάννης την χάρισε στον Όθωνα, τις άλλες τρεις στους πρέσβεις της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας. Μετά ο στρατηγός σκέφτηκε να τις τυπώσει σε χαρακτικά στην Ευρώπη και να τις εκμεταλλευτεί εμπορικά. Ζήτησε από τον Όθωνα να του δώσει πίσω την σειρά που του χάρισε, ο οποίος και του την επέστρεψε. Στην συνέχεια την εμπιστεύτηκε σε ένα τυχοδιώκτη ονόματι «Αλέξανδρος Ησαΐας». Έκανε μάλιστα συμβόλαιο μαζί του προκειμένου να την εκδώσει στην Βιέννη . Ο Ησαΐας εισέπραξε και προκαταβολές για τα υπό έκδοση κάδρα και τα πρωτότυπα τα πούλησε. Δεν εξέδωσε τίποτα.

Γι’ αυτό ο στρατηγός στα «Απομνημονεύματα» του τον χαρακτηρίζει «μπερμπάντη».

Οι εικόνες που δημοπρατούντο στην Ρώμη μετά εβδομήντα χρόνια και έτυχε να αγοράσει ο Ιωάννης Γεννάδιος ήταν αυτές του….. μπερμπάντη Ησαΐα. Πρόκειται για τη σειρά του Όθωνα. Αυτές είναι οι ζωγραφιές ενός ταπεινού Λάκωνα ζωγράφου , του Παναγιώτη Ζωγράφου. Ενός απλού αγωνιστή του ‘21, ο οποίος με την αγνή του ψυχή και με την καθαρή του ματιά μπόρεσε να αποδώσει την εικόνα και το πνεύμα της Επανάστασης .

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

  1. Το 1926 ο Γεννάδιος εξέδωσε στην Γενεύη ένα πολυτελές λεύκωμα των εικόνων του Παναγιώτη Ζωγράφου με την επιμέλεια του γνωστού Ελβετού φωτογράφου Φρανσουά Φρεντερίκ Μπουασσονά στο οποίο ανήκει το εξώφυλλο της φωτογραφίας. Δυστυχώς το όνομα του Λάκωνα καλλιτέχνη Παναγιώτη Ζωγράφου παραλείπεται από το εξώφυλλο.
  2. Ο Μακρυγιάννης είχε κρατήσει και μια σειρά για τον εαυτό του από την οποία σώζονται μόνο 11 εικόνες [από τις οποίες οι 9 είναι λαδομπογιές πάνω σε ξύλο].

Κείμενο & φωτογραφία: Μίμης Β. Χριστοφιλάκης  |  Επιμέλεια & art: Πάνος Α. Παπαδολιάς

Όποιος ενδιαφέρεται για περισσότερες πληροφορίες μπορεί να επικοινωνήσει με τον ίδιο τον συλλέκτη στο 6932642206


 

Συλλογή Μίμη Β. Χριστοφιλάκη

+ There are no comments

Add yours

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.